اعتیاد به الکل یا الکلیسم
الکلیسم یا همان اختلال مصرف الکل یک بیماری مزمن و پیشرونده است که با اصطلاحاتی مانند سوء مصرف الکل یا وابستگی به الکل نیز شناخته میشود. این اختلال زمانی ایجاد میشود که مصرف مشروبات الکلی از حالت تفریحی و گاهبهگاه به یک نیاز دائمی و کنترلناپذیر تبدیل گردد. در این شرایط، فرد بهتدریج وابستگی جسمی و روانی پیدا کرده و الکل به مهمترین دغدغه زندگی او بدل میشود.
عوارض الکلیسم تنها به آسیبهای جسمی محدود نیست، بلکه میتواند روابط اجتماعی، وضعیت شغلی و حتی سلامت روان فرد را نیز بهشدت تحت تأثیر قرار دهد. آگاهی از علائم، عوامل خطر و روشهای درمان، گامی حیاتی در پیشگیری و کنترل این بیماری خاموش است.
چه کسانی بیشتر در معرض اعتیاد به الکل هستند؟
دلیل واحد و قطعی برای اعتیاد به الکل وجود ندارد و عوامل متنوعی میتوانند در ابتلای به آن نقش داشته باشند. در این میان برخی شرایط و عوامل هستند که احتمال ابتلا به اعتیاد به الکل را افزایش میدهند. این عوامل عبارتاند از:
- بیشتر از ۱۵ وعده مصرف الکل در هفته برای مردان
- مصرف بیشتر از ۱۲ بار الکل در هفته برای زنان
- مصرف بیشتر از ۵ بار الکل در روز (حتی یکبار در هفته)
- داشتن والدین مبتلا به اختلال مصرف الکل
- داشتن سابقه بیماریهای روانی مانند افسردگی، اضطراب و شیزوفرنی.
- همچنین عواملی مانند اعتمادبهنفس پایین و زندگی در خانواده یا جامعهای که مصرف الکل در آن رایج باشد.
علائم ابتلا به مصرف الکل
افراد دچار الکلیسم معمولاً الگوهای رفتاری خاصی از خود نشان میدهند که میتواند نشانهای از وابستگی به الکل باشد از جمله:
- نوشیدن الکل بهصورت تنها و در خفا
- مصرف مقدار بیشتر برای رسیدن به تحمل بالاتر نسبت به اثرات الکل
- واکنش خشن یا عصبی هنگام پرسش درباره عادات نوشیدن
- بیاشتهایی یا تغذیه نامناسب
- بیتوجهی به بهداشت شخصی
- غیبت یا از دست دادن شغل و تحصیل به دلیل مصرف الکل
- عدم توانایی کنترل مقدار یا دفعات نوشیدن
- آوردن بهانههای مختلف برای نوشیدن
- ادامه مصرف حتی با وجود مشکلات قانونی، اجتماعی یا مالی
- کنارهگیری از فعالیتهای اجتماعی، شغلی یا تفریحی به خاطر نوشیدن
علائم جسمی اختلال مصرف الکل
مصرف طولانیمدت و وابستگی به الکل میتواند با علائم جسمی جدی همراه باشد از جمله:
- میل شدید و غیرقابل کنترل به نوشیدن الکل
- بروز علائم ترک در هنگام قطع مصرف مانند لرزش، تهوع و استفراغ
- لرزش دستها بهخصوص در صبح روز بعد از نوشیدن
- اختلال حافظه موقت یا “سیاه شدن” حافظه پس از یک شب مصرف زیاد
- ابتلا به بیماریهایی نظیر کتواسیدوز الکلی (همراه با کمآبی شدید) یا سیروز کبدی
علت اختلال مصرف الکل (AUD)
علت اختلال مصرف الکل (AUD) هنوز به طور دقیق مشخص نیست، اما تحقیقات نشان میدهد این اختلال زمانی شکل میگیرد که فرد به حدی الکل مصرف میکند که تغییرات شیمیایی در مغز ایجاد میشود. این تغییرات، احساس لذت ناشی از نوشیدن را تقویت کرده و باعث میشود تمایل به مصرف دوباره افزایش یابد، حتی اگر پیامدهای آن آسیبزا باشد.
با گذشت زمان، این حس لذتبخش کاهش مییابد و فرد برای جلوگیری از علائم ترک الکل که میتواند ناخوشایند و حتی خطرناک باشد به نوشیدن ادامه میدهد. این اختلال معمولاً به تدریج و در طول زمان شکل میگیرد و در بسیاری از موارد الگوی مصرف در خانوادهها تکرار میشود.
عوامل خطر احتمالی ابتلا به اختلال مصرف الکل (AUD)
برخی شرایط و ویژگیها میتوانند احتمال ابتلا به الکلیسم یا سوءمصرف الکل را افزایش دهند از جمله:
ژنتیک و سابقه خانوادگی: وجود ژنهای خاص یا داشتن والدین و بستگان نزدیک مبتلا به اختلال مصرف الکل (AUD).
سن شروع مصرف: آغاز نوشیدن الکل پیش از سن ۱۵ سالگی، خطر وابستگی در بزرگسالی را به شکل چشمگیری افزایش میدهد.
دسترسی آسان و قیمت پایین: امکان تهیه راحت الکل و قیمت ارزان آن با افزایش مصرف و حتی مرگومیر مرتبط است.
استرس و اضطراب بالا: هورمونهای مرتبط با استرس میتوانند میل به مصرف الکل را تقویت کنند.
تأثیر دوستان: داشتن دوستانی که بهطور منظم یا بیش از حد الکل مصرف میکنند، احتمال سوءمصرف را بیشتر میکند.
اعتماد به نفس پایین: افرادی که خودباوری کمی دارند ممکن است برای فرار از احساسات منفی به مصرف الکل روی آورند.
افسردگی: گرچه برخی برای خوددرمانی به الکل پناه میبرند، اما مصرف زیاد میتواند افسردگی را تشدید کند.
رسانه و تبلیغات: نمایش الکل بهعنوان فعالیتی جذاب و بیخطر در تبلیغات و رسانهها میتواند هنجارهای غلط ایجاد کند.
عوارض اعتیاد به الکل
مصرف طولانیمدت و زیاد الکل اثرات مخربی بر جسم، روان و زندگی اجتماعی فرد دارد. این عوارض میتوانند کوتاهمدت یا بلندمدت باشند و در موارد شدید، حتی جان فرد را تهدید کنند.
عوارض جسمی
- اختلال در سیستم عصبی، کاهش قوه تشخیص، کند شدن واکنشها، اختلال در هماهنگی عضلات و گفتار، احتمال کما.
- خستگی مزمن و کاهش انرژی روزانه.
- اختلال حافظه بهویژه حافظه کوتاهمدت.
- ضعف عضلات چشم و اختلال در بینایی.
- بیماریهای کبدی هپاتیت الکلی، سیروز کبدی.
- مشکلات گوارشی گاستریت، آسیب پانکراس، اختلال در جذب مواد مغذی.
- فشار خون بالا و مشکلات قلبی کاردیومیوپاتی، نارسایی قلبی، سکته مغزی.
- دیابت نوع ۲ و افزایش خطر هیپوگلیسمی در بیماران دیابتی.
- اختلالات جنسی و تولیدمثل، قطع یا نامنظمی قاعدگی، اختلال نعوظ.
- نقصهای مادرزادی، مشکلات رشدی و شناختی.
- نازک شدن استخوانها و افزایش خطر شکستگی.
- بیحسی اندامها، زوال عقل، گیجی.
- افزایش خطر سرطان دهان، مری، کبد، کولون، رکتوم، سینه، پروستات، حلق.
عوارض روانی و رفتاری
- افزایش احتمال افسردگی و سایر اختلالات روانی.
- کاهش توانایی تصمیمگیری و خودکنترلی.
- خودکشی و رفتارهای پرخطر.
عوارض اجتماعی و قانونی
- افزایش خطر تصادفات جادهای و صدمات ناشی از سقوط.
- آزار خانگی، خشونت علیه همسر یا کودک، درگیری با دیگران.
- مشکلات شغلی یا تحصیلی، بیکاری.
- مشکلات قانونی و افزایش احتمال حضور در دادگاه یا زندان.
درمان اعتیاد به الکل
اولین قدم به سوی بهبودی این است که بیان کنید مشکل وابستگی به الکل وجود دارد. قدم بعدی کمک گرفتن است. دریافت کمک از طیف وسیعی از گروه های پشتیبانی و خدمات حرفه ای در دسترس است. موارد زیر گزینه های درمانی شناخته شده برای اعتیاد به الکل هستند:
خودتان این کار را انجام دهید: برخی از افرادی که مشکل الکل دارند بدون اینکه به دنبال کمک حرفه ای باشند، می توانند نوشیدنی خود را کاهش دهند یا خودداری کنند. در این موارد اطلاعات رایگان در وب سایت ها منبع قابل اعتماد موجود است و کتاب های خودیاری را می توان به صورت آنلاین خریداری کرد.
مشاوره: یک مشاور واجد شرایط می تواند به فرد کمک کند مشکلات خود را در میان بگذارد و سپس برنامه ای برای مقابله با نوشیدن الکل طراحی کند. درمان شناختی رفتاری (CBT) معمولا برای درمان وابستگی به الکل استفاده می شود.
درمان مشکلات زمینه ای: ممکن است مشکلاتی در عزت نفس، استرس، اضطراب، افسردگی یا سایر جنبه های سلامت روان وجود داشته باشد. درمان این مشکلات نیز مهم است، زیرا می توانند خطرات ناشی از الکل را افزایش دهند. مسائل رایج مرتبط با الکل، مانند فشار خون بالا، بیماری های کبدی و احتمالاً بیماری های قلبی نیز باید درمان شوند.
دارو های هوس: نالترکسون (ReVia) ممکن است به کاهش میل به نوشیدن کمک کند. کمپرال ممکن است به کاهش هوس کمک کند.
سم زدایی: داروها می توانند از علائم ترک آشفتگی روانی ناشی از الکل یا DTs که ممکن است پس از ترک ایجاد شود، جلوگیری کنند. درمان معمولاً 4 تا 7 روز طول می کشد. کلردیازپوکساید یک داروی بنزودیازپین است و اغلب برای سم زدایی استفاده می شود.
آزمایش اعتیاد به الکل
برای تشخیص مصرف الکل و میزان وابستگی فرد، روشهای آزمایشگاهی و بالینی مختلفی وجود دارد. این آزمایشها میتوانند وجود الکل را در بدن در بازههای زمانی متفاوت شناسایی کنند:
تست تنفس: میتواند مصرف الکل تا ۲۴ ساعت گذشته را شناسایی کند و با استفاده از دستگاه «الکلسنج» انجام میشود.
آزمایش ادرار: قادر است الکل یا متابولیتهای آن را ۱۲ تا ۴۸ ساعت پس از مصرف نشان دهد. برخی روشهای پیشرفته میتوانند مصرف طولانیتر را هم تشخیص دهند.
آزمایش خون: معمولاً مصرف اخیر (تا ۱۲ ساعت) را نشان میدهد. همچنین تغییراتی مانند افزایش حجم گلبولهای قرمز میتواند نشانهای از مصرف مزمن باشد.
آزمایش بزاق: این روش غیرتهاجمی میتواند مصرف الکل در ۱ تا ۵ روز گذشته را تشخیص دهد.
آزمایش مو: برای بررسی مصرف طولانیمدت و مزمن الکل استفاده میشود و تا ۹۰ روز گذشته را نشان میدهد.
سخن پایانی
اعتیاد به الکل یک اختلال جدی و پیچیده است که میتواند سلامت جسمی، روانی و اجتماعی افراد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. شناسایی عوامل خطر، رفتارهای هشداردهنده و عوارض ناشی از مصرف مزمن الکل، نخستین قدم برای پیشگیری و درمان مؤثر است. آزمایشها و مشاوره تخصصی میتوانند مسیر بهبودی را هموار کنند و از پیامدهای جبرانناپذیر جلوگیری نمایند.
اگر شما یا عزیزانتان با مشکل مصرف الکل مواجه هستید، تردید نکنید و همین امروز با متخصصان کلینیک افشار تماس بگیرید. تیم حرفهای ما با ارائه مشاوره دقیق، برنامه درمانی شخصیسازی شده و حمایت مستمر، شما را در مسیر بهبودی همراهی میکند.